W Gdańsku otwarto wystawę poświęconą Woli w pierwszych dniach powstania warszawskiego

1 sierpnia 2023 r. obchodziliśmy 79. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego. Jak co roku, wiele uroczystości związanych z obchodami tej szczególnej dla warszawiaków i warszawianek odbyło się na Woli – w miejscu, w którym historia cywilów podczas powstania była szczególnie tragiczna. To tutaj miała miejsce tzw. Rzeź Woli.

O historii tej, związanej z mieszkańcami i mieszkankami naszej dzielnicy przypominać ma wystawa pod nazwą „Wola 1944: Wymazywanie. Ludobójstwo i sprawa Reinefartha", która została otwarta w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Organizatorami wystawy są Instytut Pileckiego oraz Muzeum Powstania Warszawskiego, a partnerem m.in. nasze Wolskie Centrum Kultury. Jej ekspozycja przybliżać niemieckie, hitlerowskie zbrodnie dokonane na ludności cywilnej w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego oraz nieskuteczne próby pociągnięcia do odpowiedzialności głównodowodzącego siłami niemieckimi, Heinza Reinefartha. Jak informują twórcy wystawy, między 5 a 7 sierpnia 1944 r., wykonując rozkaz Adolfa Hitlera i Heinricha Himmlera, Niemcy zamordowali bowiem od 15 do 60 tys. osób: mężczyzn, kobiet i dzieci. Zbrodnia ta została  dokonana przez żołnierzy i policjantów, którymi dowodził Grupenführer SS Heinz Reinefarth. Po wojnie pracował on w RFN jako adwokat, został burmistrzem Westerland na wyspie Sylt oraz deputowanym do Landtagu w Szlezwiku-Holsztynie. Mimo wielu starań, nigdy nie udało się pociągnąć go do odpowiedzialności.

Wystawa ta skupia się na perspektywie mieszkańców dzielnicy, i to właśnie z tej perspektywy prezentuje przebieg wydarzeń na Woli. Mapy i infografiki pozwalają odtworzyć szczegółowy przebieg zbrodni oraz zrozumieć jej systematyczny charakter. Uzupełnieniem ekspozycji są świadectwa ocalonych, które wydobyto zarówno z telewizyjnych archiwów, jak i tworzonych współcześnie kolekcji historii mówionej. Narrację wystawy uzupełniają doniesienia i komentarze prasowe z lat 50. i 60., które ilustrują reakcje opinii publicznej na sprawę Reinefartha zarówno w komunistycznej Polsce, jak i w Niemczech zachodnich.

„Wiedza na temat Woli dotarła do nas stosunkowo późno”

Wernisaż wystawy miał miejsce 3 sierpnia 2023 roku. Uczestniczyli w niej m.in. dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku oraz dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego.

- Naszą misją jest opowiadanie o tragedii drugiej wojny światowej ze szczególnym naciskiem na doświadczenie milionów polskich obywateli. Tych poddanych terrorowi od pierwszych dni tamtego konfliktu, od 1 września 1939 roku do ostatniego momentu niemieckiej okupacji. Opowieści, przede wszystkim ocalałych świadków ofiar należą do najbardziej przejmujących przekazów na temat tego, do czego zdziczały ludobójca może doprowadzić, czego zdziczały ludobójca może się dopuścić. Zobaczycie Państwo na tej wystawie, pewne przykłady tych tragicznych zdarzeń. Zastanawiamy się na ile tamte wydarzenia miały ciąg dalszy po rozgromieniu III Rzeszy i ta wystawa w nie mniejszym stopniu również tego wątku dotyczy. - mówił dyrektor Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku – dr hab. Grzegorz Berendt.

Nieco więcej o naszej dzielnicy opowiedziała dr hab. Magdalena Gawin, dyrektor Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego.

- Dlaczego Wola jest istotna i ważna? Dlatego, że wiedza na temat Woli – tego, że w przeciągu pierwszych pięciu dni Powstania Warszawskiego, Niemcy eksterminują ulica po ulicy, kamienica po kamienicy, mieszkańców miasta - kobiety, mężczyzn i dzieci – dotarła do nas stosunkowo późno. Kiedy budowało się muzeum Powstania Warszawskiego, kiedy zrobiony był pogłębiony research i nagle okazało się, że ginie od kilkudziesięciu do nawet 60 tysięcy osób, to to nie było wiedzą powszechną. Tak samo nie było wiedzą powszechną to, że Warszawa została zburzona nie na skutek działań militarnych, ale po zakończonym Powstaniu. Te dwa wydarzenia łączy jeden element. Mieszkańcy Woli giną na skutek nienawiści, miasto zostało zburzone na skutek nienawiści. Ani jedno, ani drugie tragiczne wydarzenie i potworna zbrodnia nie miały żadnego wpływu na kwestie militarne.  Na tej wystawie przemówią do Państwa głosy z dwóch stron. Zarówno żołnierze, byli SS-mani, którzy brali udział w tłumieniu Powstania i eksterminacji ludności cywilnej, ale także przemówią do was świadkowie, tym którym udało się przeżyć. – wyjaśniła. 

 Jak informuje muzeum, wystawa jest bezpłatna i dostępna dla zwiedzających od 3 sierpnia do 15 września 2023 r.